Shqipëria përgatit skemën e riciklimit! Kthen shishen plastike, merr paratë mbrapsht

Një shishe plastike e përdorur mund të kthehet në një shumë parash për qytetarët. Shqipëria po përgatitet të zbatojë një skemë të re për grumbullimin dhe riciklimin e ambalazheve të pijeve, përmes së cilës konsumatorët do të mund të rimarrin depozitën e paguar në momentin e blerjes.

Nisma e propozuar nga Ministria e Mjedisit synon të ndryshojë mënyrën se si trajtohen shishet dhe ambalazhet pas konsumit, duke i nxitur qytetarët t’i dorëzojnë ato në pika të posaçme, në vend që t’i hedhin në koshat e zakonshëm të mbetjeve.

Megjithatë, skema nuk ka nisur ende të funksionojë. Projektvendimi është në fazën e konsultimit publik dhe disa elemente kryesore, përfshirë shumën e depozitës dhe organizimin përfundimtar të sistemit, mbeten për t’u përcaktuar.

Si do të funksionojë skema e kthimit të shisheve?

Mekanizmi i propozuar bazohet në një parim të thjeshtë: konsumatori paguan një depozitë kur blen pijen dhe e merr atë mbrapsht pasi dorëzon ambalazhin në një pikë të autorizuar.

Për shembull, nëse gjatë blerjes së një shisheje uji qytetari paguan edhe një shumë shtesë si depozitë, pas konsumit mund ta kthejë ambalazhin dhe të rimarrë të njëjtën shumë, sipas rregullave që do të përcaktohen për skemën.

Kjo do të thotë se nuk bëhet fjalë për një pagesë të re që qytetari fiton nga riciklimi, por për kthimin e parave që ka paguar paraprakisht.

Qëllimi është krijimi i një motivimi financiar për konsumatorët, në mënyrë që ambalazhet e përdorura të mblidhen veçmas dhe të kalojnë në procesin e riciklimit.

Makineri automatike dhe pika të posaçme grumbullimi

Projekti parashikon ngritjen e një infrastrukture të dedikuar për mbledhjen e ambalazheve, ku përfshihen makineri automatike për pranimin e tyre, sisteme elektronike identifikimi dhe etiketa që mundësojnë gjurmimin.

Këto pajisje pritet të ndihmojnë në identifikimin e ambalazheve të pranueshme dhe administrimin e procesit të kthimit të depozitës.

Megjithatë, ende nuk është përcaktuar se ku do të vendosen të gjitha pikat e grumbullimit, si do të organizohet funksionimi i tyre dhe cilat lloje ambalazhesh do të përfshihen përfundimisht në skemë.

Po kështu, mbetet për t’u bërë e ditur se sa do të jetë depozita për çdo ambalazh dhe si do të realizohet konkretisht rimbursimi për konsumatorët.

Kush do të paguajë për sistemin e ri?

Sipas projektvendimit, kostot për ngritjen dhe funksionimin e skemës parashikohet të mbulohen nga sektori privat.

Prodhuesit, importuesit dhe operatorët e tjerë ekonomikë të përfshirë do të kenë rol në financimin e pajisjeve, grumbullimit, transportit dhe administrimit të depozitave.

Kjo do të thotë se sistemi synon të krijojë një mekanizëm të organizuar për menaxhimin e ambalazheve, pa ia ngarkuar drejtpërdrejt buxhetit publik kostot e parashikuara për funksionimin e tij.

Efektiviteti i skemës do të varet nga mënyra se si do të organizohet infrastruktura, sa lehtësisht do të kenë akses qytetarët në pikat e kthimit dhe sa mirë do të koordinohen operatorët ekonomikë.

Kur pritet të zbatohet skema në Shqipëri?

Projektvendimi parashikon një periudhë tranzitore deri më 31 dhjetor 2028, për të mundësuar ngritjen e plotë të sistemit.

Afati lidhet me përgatitjen e infrastrukturës dhe organizimin e mekanizmave të nevojshëm për funksionimin e skemës. Ai nuk do të thotë se qytetarët mund të dorëzojnë menjëherë shishet dhe të marrin para në këmbim.

Përpara zbatimit, duhet të qartësohen rregullat për depozitën, llojet e ambalazheve që do të pranohen, pikat e grumbullimit dhe procedurat për kthimin e shumave te konsumatorët.

Nëse zbatohet sipas objektivave të parashikuara, skema mund të ndihmojë në uljen e ndotjes nga ambalazhet dhe në rritjen e sasisë së materialeve që grumbullohen për riciklim.

Për qytetarët, përfitimi do të jetë mundësia për të rimarrë depozitën e paguar. Për mjedisin, synimi është që më pak shishe të përfundojnë në hapësira publike dhe në mbetjet e pakontrolluara.