Projekti “Smart City”, i prezantuar si një hap përpara në sigurinë dhe mbikëqyrjen publike në Shqipëri, po ngre dyshime të forta për kontrollin e tij real dhe rrezikun e mundshëm të keqpërdorimit nga grupet kriminale. Pyetja thelbësore që lind është: A do të mund të mbajnë ende akses të privilegjuar individë si Suel Çela dhe krerët e bandave, të cilët prej vitesh kanë ngritur sistemet e tyre private të survejimit në zonat e influencës?

Nga kamerat e bandave te “Smart City” – Një rrezik i dyfishtë

Në Shqipëri, është e njohur tashmë se disa grupe kriminale kanë ngritur rrjete të sofistikuara kamerash, duke mbikëqyrur jo vetëm rivalët, por edhe lëvizjet e policisë. Në Durrës, Elbasan, Shkodër dhe Fier, hetimet kanë zbuluar dhjetëra raste ku bandat kishin të instaluara kamera që mbulonin akset kryesore të qyteteve, duke u dhënë atyre një avantazh të jashtëzakonshëm operativ.

Në këtë kontekst, projekti “Smart City” mund të ketë dy skenarë të mundshëm:
1. Nëse sistemi kontrollohet realisht nga shteti dhe mbrohet nga ndërhyrjet e jashtme, atëherë mund të ketë një frenim të aksesit të bandave në të dhëna survejimi.
2. Nëse sistemi komprometohet ose menaxhohet nga struktura të infektuara nga korrupsioni dhe lidhjet me krimin, atëherë ky rrjet mund të bëhet edhe më i rrezikshëm, duke i ofruar bandave një mjet më të fuqishëm për kontroll dhe manipulim.

A do të humbasin  krerët e bandave  avantazhin e survejimit?

Suel Çela, i njohur si një nga personazhet më të fuqishëm në krimin e organizuar në Elbasan, ka qenë prej kohësh i dyshuar për përdorimin e kamerave të sofistikuara në zonat që kontrollon. Këto kamera kanë shërbyer për të monitoruar rivalët dhe për të shmangur arrestimet. Nëse “Smart City” sjell centralizim të vërtetë të survejimit në duart e shtetit, atëherë mund të ketë një humbje kontrolli për individë si ai.

Por ka edhe një skenar tjetër më realist: Çfarë nëse individë si Çela arrijnë të sigurojnë akses në këtë sistem të ri, ndoshta përmes infiltrimit të njerëzve të tyre në institucionet shtetërore? Nuk do të ishte hera e parë që struktura të korruptuara të sigurisë shqiptare bashkëpunojnë me krimin e organizuar, duke ndarë informacion ose duke lejuar akses në burime sensitive.

Si mund të shmanget ky rrezik?
• Auditim i rreptë i sistemit “Smart City” për të garantuar që vetëm strukturat shtetërore kanë akses.
• Parandalimi i infiltrimit të individëve të lidhur me bandat në agjencitë e sigurisë që do të menaxhojnë të dhënat.
• Mekanizma ndërkombëtare mbikëqyrëse, duke përfshirë asistencën e partnerëve perëndimorë, për të shmangur manipulimin e sistemit.
• Dënime të forta për çdo zyrtar apo individ që keqpërdor sistemin për interesa kriminale.

Një hap drejt sigurisë apo një dhuratë për krimin?

Nëse “Smart City” funksionon siç duhet, ai mund të shkatërrojë rrjetet kriminale të survejimit dhe t’ua heqë bandave avantazhin e mbikëqyrjes. Por nëse projekti komprometohet nga korrupsioni, atëherë në vend që të shkatërrojë rrjetin e vjetër të kamerave të bandave, ai mund t’ua fuqizojë edhe më shumë mjetet e kontrollit. Në këtë pikë, përgjegjësia është e institucioneve shtetërore për të provuar se ky sistem është në duart e shtetit dhe jo të krimit.