PPP-ja që ndal analizat: Si u kthye QSUT në peng të tavanit buxhetor

Në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza” (QSUT), kryerja e analizave laboratorike nuk përcaktohet më nga nevoja mjekësore e pacientit, por nga kufiri mujor i buxhetit të një kontrate koncesionare. Në praktikë, shëndeti i pacientëve është futur në një regjim kalendarik financiar.

Shërbimi i analizave laboratorike në spitalin më të madh publik në vend ofrohet përmes një Partneriteti Publik-Privat (PPP), ku kontrata përcakton qartë se sapo të arrihet 100% e tavanit buxhetor mujor, koncesionari nuk ka më detyrim të kryejë analiza rutinë. Nevoja klinike pushon së qeni kriter; buxheti merr përparësi.

Sipas burimeve brenda QSUT-së, ky tavan buxhetor zakonisht shteron rreth datës 20 të çdo muaji. Pas kësaj date, pacientët përballen me të njëjtën përgjigje standarde: “fondi ka mbaruar, analizat nuk kryhen”. Kjo nënkupton shtyrje të detyruara deri në muajin pasardhës, vonesa në diagnostikim, pengesa në nisjen e trajtimeve dhe rritje të rrezikut shëndetësor për pacientët.

Kontrata e koncesionit parashikon që kompania private të njoftojë spitalin në momentin kur shpenzimet arrijnë 50%, 75% dhe 100% të tavanit mujor. Pasi ky kufi tejkalohet, lejohen vetëm analiza urgjente, të cilat nuk duhet të kalojnë më shumë se 5% të volumit total mujor të analizave. Çdo gjë tjetër pezullohet.

Problemi thellohet edhe më shumë nga mënyra se si ky mekanizëm financiar po shndërrohet në një instrument presioni ndaj stafit mjekësor dhe shërbimeve spitalore.

Sipas burimeve, në QSUT janë zhvilluar mbledhje ku shefat e shërbimeve thirren përballë përfaqësuesve dhe analistëve të koncesionarit, për t’u kërkuar shpjegime pse një shërbim ka kryer “tepër” analiza, ndërsa një tjetër “më pak”. Në këtë proces, vendimmarrja mjekësore vihet në diskutim mbi baza financiare, jo klinike.

Në vend që spitali të mbrojë autonominë profesionale të mjekëve dhe interesin e pacientit, krijohet përshtypja se koncesionari ka fituar një autoritet de facto për të ndikuar se sa analiza duhet të kërkohen, kur dhe për kë. Logjika e bilancit fillon të zëvendësojë logjikën mjekësore.

Në këtë model funksionimi, QSUT — institucioni që duhet të garantojë shërbim publik shëndetësor universal — shfaqet më shumë si zbatues i disiplinës buxhetore të një kontrate private sesa si garant i të drejtës së pacientit për diagnostikim dhe trajtim në kohë.

Kjo situatë nuk është episodike apo e rastësishme. Ajo përsëritet çdo muaj me të njëjtin skenar: fillimisht analizat janë të disponueshme, më pas vijnë paralajmërimet për “tejkalim fondi” dhe në fund shërbimi bllokohet për pacientët jo-urgjentë. Një cikël i parashikueshëm, i normalizuar dhe i pranuar institucionalisht.

Në thelb, kemi të bëjmë me një sistem ku buxheti vendos për shëndetin e pacientit, dhe jo e kundërta. Pacientët presin, diagnozat shtyhen, ndërsa kontrata ecën sipas planit financiar.

Nëse ky model do të hetohet deri në fund, pyetja thelbësore mbetet:
A është QSUT një spital publik në shërbim të pacientëve — apo një platformë për zbatimin rigoroz të kufijve financiarë të një koncesioni?