Nga Agron Tufa
Kur i kthehesh historisë, do të vëresh se skllevërit, në çdo epokë, janë ndarë gjithmonë në dy kategori:
ata që u detyruan dhe u thyen,
dhe ata që, me kohën, mësuan ta duan robërinë e tyre.
Mjafton të përmendim, mes shumë shembujve, skllevërit e Amerikës:
ishin skllevërit e fushave dhe skllevërit e shtëpisë.
Të parët jetonin në mjerim e dhimbje, të nënshtruar, të poshtëruar,
duke punuar ditë e natë nën një diell të pamëshirshëm.
Të dytët, skllevërit e shtëpisë, e shihnin veten si më të zgjedhurit midis të robëruarve:
hanin mbetjet e tryezës së zotërinjve, vishnin rrobat e tyre të vjetra
dhe shërbenin në shtëpitë e bardha, të mëdha e plot shkëlqim.
E sa herë që skllevërit e fushave mblidheshin për të ëndërruar lirinë,
të bashkuar nga dëshira për drejtësi e dinjitet,
ishin pikërisht skllevërit e shtëpisë — ata që përfitonin nga skllavëria —
që i tradhtonin vëllezërit e tyre.
Ata rendnin t’i lajmëronin zotërinjtë për planet e kryengritjes,
dhe këta, në hakmarrje, torturonin rebelët,
duke shuar shpresat, duke mbytur ëndrrat, duke ftohur çdo frymë revolte.
Këta skllevër “të privilegjuar” nuk vepronin as nga urtësia, as nga besnikëria,
por vetëm sepse mbetjet e ushqimit dhe rrobat e vjetra u dukeshin më të vlefshme se liria.
Janë pikërisht ata — në çdo kohë, nën çdo formë —
që e pengojnë çdo përpjekje për çlirim,
çdo frymë lirie,
çdo ëndërr dinjiteti.
