Pse po bllokohet projekti 10 milionë euro pranë burgut të Reçit?

Një investim i huaj me vlerë rreth 10 milionë euro, i projektuar për ndërtimin e një centrali fotovoltaik në Malësinë e Madhe, vijon të mbetet i bllokuar prej vitesh, pavarësisht lejeve të marra, marrëveshjeve të lidhura dhe vendimeve gjyqësore në favor të shoqërisë investitore. Në qendër të kësaj historie është kompania “Malesia Solar 1, 2, 3”, e cila pretendon se është përballur me pengesa administrative nga pushteti vendor dhe institucionet qendrore, duke e kthyer një projekt të konsiderueshëm energjetik në një histori të gjatë pritjeje dhe përplasjesh me administratën shtetërore.

Projekti nisi në vitin 2012, kur investitorë bullgarë krijuan shoqëritë “Malesia Solar 1”, “Malesia Solar 2” dhe “Malesia Solar 3”, me administratorë Dimitar Botev dhe Edmond Sterkaj. Qëllimi i tyre ishte zhvillimi i aktivitetit në sektorin energjetik, përfshirë prodhimin, importin dhe eksportin e energjisë elektrike, përmes shfrytëzimit të teknologjive bashkëkohore.

Zona pranë burgut të Reçit në Malësinë e Madhe u përzgjodh si vendndodhja e projektit. Në atë kohë, investitorët lidhën një marrëveshje me Komunën e Shkrelit, përmes së cilës siguruan të drejtën e përdorimit me qira për një periudhë 30-vjeçare të një sipërfaqeje prej rreth 150 mijë metrash katrorë.

Në këtë hapësirë ishte parashikuar ndërtimi i një centrali elektrik fotovoltaik me kapacitet të instaluar nga 7.5 deri në 8.6 megavat. Vlera e përgjithshme e investimit llogaritej në afro 10 milionë euro, ndërsa projekti premtonte edhe hapjen e rreth 120 vendeve të reja të punës, duke krijuar mundësi të rëndësishme punësimi dhe zhvillimi ekonomik për zonën.

Lejet u miratuan, por projekti nuk arriti të kalonte në fazën e zbatimit.

Një tjetër hap i rëndësishëm u shënua më 14 janar 2015, kur Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, në atë kohë Ministria e Energjisë, miratoi me vendimin nr. 21 autorizimin për ndërtimin e centralit fotovoltaik.

Më pas, më 28 korrik 2016, Këshilli Kombëtar i Territorit, përmes vendimeve nr. 3, 4 dhe 5, miratoi lejet e ndërtimit për projektin e shoqërive “Malesia Solar 1, 2, 3”.

Investitorët kishin ndërmarrë ndërkohë edhe nisma të tjera në mbështetje të sektorit energjetik. Në vitin 2016, ata sponsorizuan vendosjen e paneleve diellore në tarracën e Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë, një kontribut për të cilin në dokumentacionin e bërë publik nuk specifikohet vlera financiare.

Megjithatë, pikërisht në momentin kur projekti duhej të kalonte nga dokumentacioni te punimet konkrete, nisën përplasjet me pushtetin vendor.

Përplasja me Bashkinë e Malësisë së Madhe për taksën e ndërtimit

Në vitin 2016, shoqëria investitore iu drejtua Bashkisë Malësi e Madhe për të kryer pagesën e taksës së ndikimit në infrastrukturë dhe për të marrë dokumentacionin përfundimtar të nevojshëm për nisjen e punimeve.

Sipas pretendimeve të kompanisë, institucioni vendor kërkoi pagesën e një takse ndërtimi në masën 3% të vlerës së investimit, ndërkohë që investitorët këmbëngulnin se, bazuar në ligjin nr. 9632, datë 30.10.2006, “Për sistemin e taksave vendore”, detyrimi për projektin e tyre duhej të ishte vetëm 0.1%.

Kjo diferencë mes përqindjes së kërkuar nga bashkia dhe asaj që kompania pretendonte se parashikonte ligji u kthye në shkakun kryesor të konfliktit administrativ. Sipas investitorëve, mosmarrëveshja solli bllokimin e procedurave dhe një zinxhir vonesash që penguan nisjen e punimeve.

Përballë mungesës së një zgjidhjeje nga institucionet vendore dhe ato qendrore, shoqëritë “Malesia Solar 1, 2, 3” vendosën t’i drejtohen gjykatës. Kërkesa e tyre kishte të bënte me përcaktimin e detyrimit të saktë për taksën e ndikimit në infrastrukturë, si dhe me zgjatjen e afatit për përfundimin e ndërtimit, pasi, sipas kompanisë, pengesat dhe vonesat nuk kishin ardhur prej saj, por nga veprimet e Bashkisë Malësi e Madhe.

Më 13 janar 2018, kompania kreu pagesën e taksës në masën 0.1%, duke kundërshtuar kërkesën për pagesën e 3% të vlerës së investimit.

Vendimet gjyqësore nuk i dhanë fund ngërçit administrativ

Përplasja vijoi edhe në rrugë gjyqësore. Gjykata Administrative e Shkallës së Parë, me vendimin nr. 122, datë 21.02.2020, trajtoi çështjen mes shoqërisë investitore dhe institucioneve përgjegjëse.

Më tej, më 7 tetor 2021 u mor edhe një vendim i formës së prerë, i cili, sipas kompanisë, duhej t’i hapte rrugën vijimit të procedurave dhe realizimit të investimit.

Por, pavarësisht përfundimit të procesit gjyqësor, pretendimi i investitorëve është se pengesat administrative nuk janë kapërcyer. Ata thonë se nuk kanë mundur të rifillojnë punimet, pasi ende mungon firma dhe miratimi përkatës nga organi përgjegjës për territorin, të cilin e identifikojnë si Këshillin e Rregullimit të Territorit, të drejtuar nga kryeministri Edi Rama.

Kështu, një projekt për të cilin ishin siguruar marrëveshjet e tokës, autorizimi ministror dhe lejet e ndërtimit, si dhe ishte fituar një betejë në gjykatë, vijon të mbetet pa u konkretizuar.

Një investim 10 milionë eurosh në pritje, 120 vende pune të parealizuara

Historia e “Malesia Solar 1, 2, 3” ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si trajtohen investimet e huaja në Shqipëri dhe mbi përgjegjësinë e institucioneve për zbatimin e vendimeve gjyqësore.

Në njërën anë është një projekt energjetik me vlerë rreth 10 milionë euro, i cili parashikonte shfrytëzimin e energjisë diellore dhe krijimin e rreth 120 vendeve të reja të punës. Në anën tjetër janë vitet e përplasjes me administratën, mosmarrëveshja për taksën vendore dhe një vendim gjyqësor i formës së prerë, për të cilin kompania pretendon se nuk ka gjetur ende zbatim të plotë në praktikë.

Kryeministri Edi Rama e ka promovuar vazhdimisht reformën në drejtësi dhe rëndësinë e forcimit të shtetit ligjor. Por rasti i këtij investimi ngre një kontradiktë që kërkon përgjigje: çfarë vlere kanë vendimet e gjykatave nëse institucionet përgjegjëse nuk garantojnë zbatimin e tyre?

Për investitorët, zvarritja e tejzgjatur përbën një rrezik real për vijimin e projektit dhe mund të përfundojë me largimin e kapitalit të huaj. Ndërsa për Malësinë e Madhe, çdo vit që kalon pa u realizuar ky investim nënkupton edhe humbjen e mundësive ekonomike e të vendeve të punës që ishin premtuar.

Pas 14 vitesh nga krijimi i shoqërive dhe nisja e projektit, centrali fotovoltaik pranë burgut të Reçit mbetet ende një investim i parealizuar. Pyetja që kërkon përgjigje është se kush mban përgjegjësi për këtë bllokim dhe përse një projekt me leje të miratuara dhe vendime gjyqësore në favor të investitorëve nuk ka mundur të marrë ende rrugën e zbatimit.