Vaksina kundër kancerit, Serbia ofrohet si “kavie” e Europës

Qeveria serbe ka shpallur një hap të bujshëm në fushën e mjekësisë dhe bashkëpunimit ndërkombëtar, duke u bërë vendi i parë në botë që do të testojë vaksinën eksperimentale ruse kundër tumoreve, të quajtur Enteromix. Kjo iniciativë, që përfshin teknologji të inteligjencës artificiale dhe bashkëpunim të ngushtë me Moskën, po shihet nga disa si përparim i madh shkencor, por nga të tjerë si një lëvizje e rrezikshme në terren të paeksploruar.

Çfarë është Enteromix?

Vaksina Enteromix është zhvilluar nga Qendra Kërkimore Mjekësore dhe Radiologjike e Moskës dhe, sipas autoriteteve ruse, përdor katër viruse të padëmshëm për të ndërhyrë në mënyrë të personalizuar mbi masat tumorale, veçanërisht të melanomës dhe kancerit të zorrës së trashë. Pretendohet se ajo mund të zvogëlojë masën tumorale deri në 60–80%, një shifër shumë e lartë për një trajtim të kësaj natyre.

Në thelb, vaksina nuk është parandaluese, por shërben si trajtim i drejtpërdrejtë për pacientë që tashmë vuajnë nga sëmundja. Falë inteligjencës artificiale, ajo personalizohet për secilin pacient përmes analizës së materialit gjenetik dhe indeve tumorale — një proces që, sipas zyrtarëve serbë, mund të realizohet brenda vetëm shtatë ditësh.

Serbia si qendër testimi dhe prodhimi

Ministri serb për Bashkëpunimin Ekonomik me Rusinë, Nenad Popovic, ka konfirmuar se vaksina do të fillojë të prodhohet në Spitalin Torlak të Beogradit që në vitin 2026, me qëllim jo vetëm trajtimin e qytetarëve serbë, por edhe të pacientëve nga vende të tjera evropiane.

Një ekip specialistësh serbë pritet të udhëtojë drejt Moskës për t’u trajnuar në institucionet kërkimore Gamaleja dhe Gertsen, ndërkohë që bashkëpunimi mes presidentëve Putin dhe Vuçiç qëndron në themel të kësaj marrëveshjeje.

Dyshimet dhe kritikat ndërkombëtare

Megjithatë, lajmi nuk është pritur me entuziazëm universal. Komuniteti shkencor ndërkombëtar ka reaguar me skepticizëm të thellë, duke vënë në dyshim efektivitetin dhe sigurinë e një vaksine që deri tani:

Ka dhënë rezultate vetëm në kafshë
Ka filluar provime klinike te njerëzit në qershor të këtij viti, me vetëm 48 vullnetarë
Është promovuar në forume ekonomike, jo në konferenca shkencore të mirënjohura
Nuk ka kaluar nëpër vlerësime ndërkombëtare të pavarura

Kritikët shprehen se kjo është më shumë një fushatë propagandistike e orkestruar nga Kremlini sesa një përparim real shkencor, dhe se Serbia po përdoret si laboratori i vaksinave të paprovuara të Rusisë në territorin evropian.

Dimensioni politik dhe gjeostrategjik

Përtej aspektit mjekësor, kjo iniciativë është e lidhur fort me realitetin politik të rajonit dhe marrëdhëniet Serbi–Rusi. Serbia është i vetmi vend në Europë që nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë, ka refuzuar reformat demokratike të BE-së, dhe mban marrëdhënie të ngushta me Moskën dhe Pekinin.

Rusia ndërkohë ka mbështetur në mënyrë të drejtpërdrejtë forcat nacionaliste serbe, sidomos në Republika Srpska, dhe është përfshirë në mënyrë të tërthortë në çështje të brendshme evropiane, përfshirë trazira dhe stërvitje ushtarake të fshehta në Serbi, ku janë arrestuar instruktorë rusë me lidhje me konflikte në Francë dhe Gjermani.

Varësia energjetike – një tjetër hallkë lidhjeje

Një tjetër faktor që afron Beogradin me Moskën është varësia energjetike. Kompania e naftës NIS, me pronësi ruse, është nën sanksione amerikane, ndërsa furnizimi me gaz nëpërmjet Balkan Stream është gjithnjë e më i pasigurt për shkak të politikave të BE-së. Kjo e shtyn Vuçiçin të kërkojë mbështetje alternative, përfshirë përmes Turqisë, Hungarisë dhe vetë Rusisë.

Një rrugë e rrëshqitshme midis shkencës dhe politikës

Projekti Enteromix mund të përfaqësojë një hap të madh teknologjik, nëse provat e mëvonshme e mbështesin atë. Por për momentin, ai mbetet një eksperiment me shumë pikëpyetje, të cilin Serbia ka zgjedhur ta përqafojë jo vetëm për arsye shkencore, por edhe gjeopolitike dhe energjetike.

Në këtë mënyrë, Beogradi po pozicionohet si partner strategjik i Rusisë në zemër të Europës – një vend që në emër të përparimit shkencor, mund të përfundojë në qendër të një rreziku të dyfishtë: shkencor dhe diplomatik.