Qeveria fillon zbatimin e projektit “Smart City”

Shqipëria po hyn në një fazë të re të monitorimit teknologjik, teksa qeveria ka nisur zbatimin e projektit “Smart City”, një sistem i gjerë mbikëqyrjeje që synon kontrollin në kohë reale të hapësirave publike, lëvizjes së qytetarëve dhe automjeteve. Përmes një rrjeti të avancuar kamerash dhe sensorësh inteligjentë, autoritetet synojnë të identifikojnë persona në kërkim, të sinjalizojnë rreziqet potenciale dhe të ndërhyjnë në kohë më të shpejtë në situata të dyshimta.

Kryeministri Edi Rama inspektoi Qendrën e Komandës dhe Kontrollit të projektit, duke bërë të ditur se ky sistem do të shtrihet gradualisht në të gjithë territorin e vendit. Sipas tij, teknologjia e re do t’i japë Policisë së Shtetit mundësinë të reagojë para ose menjëherë pasi një rrezik të evidentohet, duke ndryshuar mënyrën tradicionale të menaxhimit të sigurisë publike.

Në thelb të këtij projekti qëndron përdorimi i inteligjencës artificiale për analizimin e të dhënave në kohë reale. Kamerat e instaluara do të jenë në gjendje të dallojnë elementë të rrezikshëm, si armë të ftohta, të identifikojnë persona të shpallur në kërkim dhe të gjurmojnë automjete me detyrime të papaguara, duke përcaktuar edhe drejtimin e lëvizjes së tyre. Kjo e kthen qendrën e kontrollit në një strukturë kyçe për mbikëqyrjen e hapësirave publike në nivel kombëtar.

Gjatë prezantimit, Rama theksoi se projekti synon të rrisë ndjeshëm nivelin e sigurisë, veçanërisht për fëmijët dhe ambientet shkollore. Ai deklaroi se sistemi është konceptuar për të dhënë sinjale të menjëhershme për çdo situatë të rrezikshme, duke e zhvendosur fokusin nga reagimi pas ngjarjes, drejt parandalimit në kohë reale. Sipas tij, edhe raste si nxjerrja e një arme të ftohtë në publik do të identifikohen menjëherë nga sistemi dhe do të raportohen në qendrën e monitorimit.

Një tjetër element i rëndësishëm është gjurmimi i lëvizjeve të personave dhe automjeteve. Në rastet kur një individ përpiqet të shmangë identifikimin, sistemi do të ndihmojë në ndjekjen e trajektores së tij, ndërsa për automjetet, identifikimi do të bëhet që në momentin e hyrjes në qarkullim. Sipas kryeministrit, kjo do të shmangë ndalimet fizike në rrugë për kontrolle rutinë, duke reduktuar përplasjet mes policisë dhe qytetarëve.

Projekti përfshin gjithashtu përdorimin e kamerave të trupit për punonjësit e policisë, një masë që synon të përmirësojë standardet etike dhe transparencën në ndërveprimet me qytetarët. Edhe pse nuk përjashtohen incidentet, sipas Ramës, niveli i parandalimit pritet të rritet ndjeshëm, duke ulur rreziqet në mënyrë të konsiderueshme.

Në planin praktik, “Smart City” parashikon instalimin e rreth 5 mijë kamerave inteligjente në rrugë, shkolla dhe zona të tjera publike. Faza e parë ka nisur në Tiranë, ku 20 shkolla janë pajisur me rreth 600 kamera. Sistemi shtrihet më tej në 24 qytete kryesore dhe 28 pika kufitare, ndërsa përpunimi i të dhënave realizohet përmes një platforme të avancuar që analizon në sekonda volum të madh informacioni vizual dhe audio nga qindra lokacione.

Kryeministri e lidhi drejtpërdrejt këtë projekt me reagimin institucional ndaj vrasjes tragjike të nxënësit Martin Cani pranë shkollës “Fan Noli”, duke e cilësuar si një përgjigje sistemike ndaj një ngjarjeje që tronditi opinionin publik. Sipas tij, ky investim synon të krijojë një mekanizëm të qëndrueshëm për mbrojtjen e jetës dhe sigurisë, veçanërisht për të rinjtë.

Megjithatë, paralelisht me premtimet për rritjen e sigurisë, projekti ka hapur një debat të fortë publik. Ekspertë të privatësisë dhe sigurisë kibernetike paralajmërojnë se një rrjet kaq i gjerë monitorimi mund ta kthejë vendin në një model të mbikëqyrjes së vazhdueshme, duke ngritur shqetësime për përdorimin dhe ruajtjen e të dhënave personale.

Një tjetër pikë e ndjeshme lidhet me sigurinë e vetë sistemit. Duke pasur parasysh precedentët e sulmeve kibernetike ndaj institucioneve shqiptare dhe publikimin e të dhënave në tregje të paligjshme, ekziston frika se një infrastrukturë e tillë mund të bëhet objekt i hakërimeve. Një skenar i tillë do të krijonte rrezik të lartë për privatësinë dhe sigurinë kombëtare, duke hapur mundësi për akses të paautorizuar nga grupe kriminale apo aktorë të huaj.

Teksa qeveria e promovon “Smart City” si një hap drejt modernizimit dhe rritjes së sigurisë, një pjesë e opinionit publik e sheh atë si fillimin e një epoke të re, ku balanca mes sigurisë dhe privatësisë vihet seriozisht në diskutim — një realitet që shumëkush e përkufizon si hyrjen në një “Big Brother” modern.