tenderët ngrenë pikëpyetje për mirëmbajtjen dhe sigurinë

Incidenti i 28 gushtit kërkon transparencë mbi shkakun teknik, funksionimin e sistemeve rezervë dhe kontratat përkatëse. Shifra e raportuar prej rreth 17 milionë eurosh në tenderë kërkon verifikim kontratë më kontratë.

Rreth orës 17:30 të së premtes, më 28 gusht 2026, një problem teknik nxori përkohësisht jashtë funksionit sistemet e trafikut ajror të ALBCONTROL-it. Sipas njoftimit të kompanisë, të përcjellë në media, rreth 90% e sistemeve u rikthyen brenda 30 minutash. Kompania deklaroi se ndërhyrja e ekspertëve garantoi sigurinë e avionëve dhe shmangu bllokimin e trafikut ajror. Raportimi mbi njoftimin e ALBCONTROL-it⁠.

Por rikthimi i funksionimit nuk e shpjegon shkakun e ndërprerjes. Çfarë dështoi, sa sisteme u prekën dhe si u administrua trafiku gjatë intervalit të defektit?

Milionat e tenderëve: çfarë është dokumentuar dhe çfarë mbetet për t’u verifikuar

Në raportimet e publikuara për incidentin përmenden afërsisht 42 tenderë të ALBCONTROL-it, nga janari 2024 deri në gusht 2026, me vlerë fituese të përllogaritur në rreth 1.68 miliardë lekë pa TVSH, ose afro 17 milionë euro. Kjo shifër është publikuar nga JOQ, por nuk është verifikuar në mënyrë të pavarur për këtë shkrim përmes një liste të plotë procedurash dhe dokumentesh financiare. Raportimi për tenderët⁠.

Dallimi është thelbësor: vlera e ofertave fituese nuk është automatikisht shumë e paguar, ndërsa totali i prokurimeve nuk përfaqëson domosdoshmërisht shpenzime për sistemin që pësoi defekt.

Një procedurë konkrete e pasqyruar në Open Procurement Albania është ajo për infrastrukturën e shërbimit të informacionit të fluturimit në Aeroportin e Kukësit, me referencë REF-73027-12-19-2025. Fondi limit ishte 33,122,400 lekë pa TVSH; oferta fituese e operatorit “R & T” ishte 31,610,400 lekë pa TVSH. Regjistri evidenton një ofertues dhe e shënon procedurën për mungesë konkurrence. Ky është tregues për shqyrtim, jo provë korrupsioni. Nuk është dokumentuar ndonjë lidhje mes kësaj procedure dhe incidentit të 28 gushtit. Të dhënat e procedurës⁠.

Për të përcaktuar përgjegjësinë financiare dhe teknike, duhen identifikuar pikërisht kontratat që mbulojnë pajisjet e prekura, mirëmbajtjen e tyre dhe vazhdimësinë e shërbimit.

Çfarë ndodhi me sistemet rezervë?

Shpjegimi “problem teknik” nuk tregon nëse defekti nisi në furnizimin me energji, në pajisje, në programe apo në komunikimin ndërmjet sistemeve. Asnjëra prej këtyre mundësive nuk mund të paraqitet si shkak i provuar pa raportin teknik.

ALBCONTROL duhet të sqarojë nëse sistemet rezervë u aktivizuan, çfarë funksionesh mbajtën në punë dhe nëse pati dështim të kalimit tek ato. Deklarimi se u rikthyen 90% e sistemeve kërkon gjithashtu shpjegim: cilat funksione mbulonte pjesa e mbetur dhe kur u rikthyen plotësisht?

Dokumentet që përcaktojnë përgjegjësinë

Transparenca kërkon publikimin, duke mbrojtur hollësitë e ndjeshme të sigurisë, të:

• Raportit teknik dhe kronologjisë së incidentit.
• Kontratave të mirëmbajtjes për sistemet e prekura, operatorëve dhe pagesave përkatëse.
• Procesverbaleve të kontrolleve, testimeve dhe pranimit të shërbimeve.
• Rezultateve të testimit të sistemeve rezervë përpara incidentit.
• Bilancit të ndikimit mbi fluturimet dhe masave korrigjuese.

Duhet të sqarohet gjithashtu kush kishte detyrimin të kontrollonte zbatimin e kontratave dhe nëse ishin evidentuar më parë mangësi.

Defekti nuk provon abuzim, por kërkon llogaridhënie

Një ndërprerje teknike nuk provon vetvetiu korrupsion, shpërdorim fondesh apo rrezik konkret për pasagjerët. Por as rikthimi i sistemeve nuk e mbyll nevojën për hetim të shkaqeve.

Pyetja publike është e matshme: çfarë ishte kontraktuar për të parandaluar dhe përballuar ndërprerje të tilla, çfarë ishte dorëzuar dhe çfarë funksionoi realisht?

Përgjigjja duhet të dalë nga dokumentet, testimet dhe verifikimi i pavarur teknik. Vetëm atëherë mund të përcaktohet nëse kemi një defekt të menaxhuar sipas procedurave apo mangësi që kërkojnë përgjegjësi.