Norma e korrupsionit të tenderave në Shqipëri varion nga 25 deri 40 %

Përditësuar më 4 June 2023, 13:21

Operacioni i fundit i SPAK (Strukturave të Posaçme të Antikorrupsionit dhe Krimit të Organizuar), si edhe rasti i incineratorit të Elbasanit, tregojnë se nivelja e korrupsionit në prokurimet publike në Shqipëri është shqetësuese. Kjo ngre nevojën për të ndryshuar normën e korruptimit, e cila aktualisht varet nga 20 deri në 40% e fondit limit.

Nëse bëjmë spekulime, mund të themi se një shumë prej 200 deri në 400 milionë euro të parave të taksapaguesve përfundojnë në xhepat e zyrtarëve çdo vit. Ky është një tregues i fortë për shkallën e korrupsionit në sistemin e prokurimeve publike në Shqipëri dhe tregon se masa e ndërmarre deri tani nuk është e mjaftueshme për të parandaluar abuzimin me fondet publike.

Kjo situatë e shqetësueshme në prokurimet publike tregon se është e nevojshme të ndërmerren masa më të forta dhe të vazhdueshme për të luftuar korrupsionin dhe siguruar transparencën dhe llogaridhënien në proceset e prokurimit. Është e rëndësishme që institucionet e vendit të angazhohen në luftën kundër korrupsionit dhe të ndërmarin hapa konkrete për të përmirësuar sistemin e prokurimeve publike dhe shmangur vjedhjen e parave të taksapaguesve.

Tenderët për mbikëqyrje punimesh, edhe pse të vogël në vlerë, luajnë një rol të rëndësishëm në garantimin e cilësisë së punimeve të kontraktuara. Megjithatë, këto tenderë nuk i tërheqin vëmendjen e medias dhe qytetarëve për shkak të vlerës së ulët.

Në fundjavë, gjërat duket se kanë ndryshuar, pasi SPAK njoftoi arrestimin e dy punonjësve të qeverisë. Sekretarja e Përgjithshme e Ministrisë së Shëndetësisë dhe një punonjëse e një strukture të njohur si “bashkëqeverisja” janë arrestuar. SPAK thekson se punonjësja e bashkëqeverisjes ka dhënë ryshfet në shumën 330 mijë lekë sekretares së përgjithshme me qëllim favorizimin e një operatori ekonomik në një tender për mbikëqyrje të ndërtimeve të disa qendrave shëndetësore.

Njoftimi i SPAK nuk specifikon operatorin që ka marrë paratë e ryshfetit. Tenderi për mbikëqyrje ka përfunduar me fitoren e kompanisë DRICONS. Megjithatë, rezultati i tenderit nuk tregon ndonjë dyshim për manipulim. SPAK ka arrestuar zyrtarët e qeverisë për marrjen e parave, ndërsa operatori nuk është arrestuar. Kjo ka shkaktuar çudinë e shumë njerëzve.

Rezultati i tenderit tregon se për lotin 1 kanë marrë pjesë tetë kompani me oferta që variuan nga 638 mijë lekë deri në 754 mijë lekë, ndërsa fondi limit ishte 806 mijë lekë. Oferta fituese ishte 672 mijë lekë, që përfaqëson 83% të fondit limit. Në këtë kontekst, duket e çuditshme që në një tender të zakonshëm me vlerë të vogël të paguhen shuma aq të mëdha. Paratë e gjetura në zyrën e Sekretares së Përgjithshme të Ministrisë së Shëndetësisë, në shumën 330 mijë lekë, përbëjnë 41% të fondit limit dhe gati 50% të shumës së ofertës fituese.

Kjo ngre një pyetje se sa duhet të jetë norma e zakonshme e korrupsionit në tenderët e institucioneve publike në Shqipëri.

Një rasti tjetër i SPAK, i lidhur me incineratorin e Elbasanit, na jep një dritë për këtë çështje. Ish-ministri Lefter Koka po pret gjykim për akuza të korrupsionit, pastrimit të parave dhe abuzimit me detyrën.

Incineratori i Elbasanit u dha në koncesion në vitin 2015 nëpërmjet një procedurë emergjente dhe pa konkurrencë. Vlera totale e kontratës ishte 21.6 milionë euro. SPAK ka zbuluar disa kompani fantazmë të përdorura, sipas denoncimit të LSI-së, për të paguar ryshfetin e Kokës.

Koka akuzohet se ka përfituar 3.1 milionë euro nga faturat fiktive të kompanisë Albtek Energji me anë të kompanive fantazmë dhe rreth 2 milionë euro të tjera nga kompania ITS, tjetra e përfshirë në koncesion. Në përgjithësi, nga 21.6 milionë euro të kontratës së koncesionit të Elbasanit, 5.1 milionë euro ose 24% e shumës totale, janë përdorur për ryshfet për ministren, sipas aktakuzës.

Investigimi i SPAK për problemet me incineratorët është, në rastin më të mirë, i paqartë. Çështjet e Elbasanit, Fierit dhe Tiranës janë ndarë në tre dosje të veçanta, megjithëse personazhet janë të njëjtë në të tre rastet. Kompanitë që dyshohet se kanë faturuar punime të paqena dhe janë përdorur si mjet pagese për korrupsion në Elbasan, kanë faturuar edhe koncesionet e incineratorëve të Fierit dhe Tiranës. Prandaj, nuk mund të përcaktohet se cilat ryshfete lidhen me incineratorin e Elbasanit dhe cilat me të Fierit. Për rastin e Tiranës, SPAK kryetari Altin Dumani thekson se ende nuk ka evidentuar vepër penale.

Duke pasur parasysh që dy tenderët, njëri me normë të dyshuar të korrupsionit prej 24% dhe tjetri me normë të korrupsionit prej 50%, nuk janë ndonjë shembull i mirë dhe vështirë se mund të ekstrapolohen të dhënat. Megjithatë, fakti mbetet se SPAK nuk ka krijuar një historik të plotë të hetimeve të ndjekjes së parave. Në Shqipëri kryejnë çdo vit procedura prokurimi me vlerë deri në 1 miliardë euro. Dhe nëse normat e korrupsionit variojnë mga 25-40% , atëhere dhe shuma nga 25o deti 400 milionë eurosh në vit, përfundon në xhepat e zyrtarëve. Kaq vend i varfër është Shqipëria, sa me 400 milionët në vit mjaftojnë për blerë zgjedhje elektorale për të blerê drejtësinë dhe për të lënë në varfëri pjesën më të madhe të popullsisë. Kaq mjafton që për lonkurencë tregu dhe rregulla e ligje as që bëhet fjalë!