Vendimi i administratës së Donald Trump për të pezulluar ndihmën e huaj për 90 ditë, përfshirë edhe financimin e programeve në Shqipëri, ka ngritur debate të ashpra në arenën politike dhe mediatike. Në qendër të diskutimit është ndikimi që ky vendim mund të ketë mbi institucionet e drejtësisë, veçanërisht mbi SPAK-un dhe Gjykatën e Posaçme.

Pezullimi i fondit dhe propaganda e tepruar

Sipas të dhënave zyrtare, SHBA ka dhënë 66,574 dollarë ndihmë financiare për Shqipërinë në vitin 2024 – një shifër që përkon me rrogën vjetore të një prokurori. Nga ana tjetër, vetëm dy ndërkombëtarë të përfshirë në reformën në drejtësi marrin mbi 70,000 dollarë në muaj. Ky fakt tregon qartë se ndihma financiare amerikane nuk ka qenë aq thelbësore për funksionimin e sistemit, sa është propaganduar.

Shoqatat dhe organizatat e mbështetura nga fondet e USAID dhe “Soros” kanë qenë përfituesit kryesorë të këtyre financimeve. Pyetja kryesore mbetet: ku kanë përfunduar shumica e fondeve? Ndërprerja e financimeve amerikane nuk është thjesht një masë shtrënguese financiare, por një mundësi për të analizuar se si janë përdorur këto fonde dhe kush ka përfituar realisht prej tyre.

SPAK dhe Politika: Kush feston e kush shqetësohet?

Në opinionin publik shqiptar, lajmi i pezullimit të financimeve është përçuar në mënyrë kontradiktore. Disa e kanë pritur me entuziazëm, duke menduar se kjo do të sjellë ndalimin e hetimeve të SPAK-ut. Në anën tjetër, ka nga ata që e shohin këtë si një sinjal force, një test për pavarësinë e institucioneve të drejtësisë.

Gazetari Denis Dyrnjaja e ka quajtur këtë një “eufori budalle kundër SPAK-ut”, duke argumentuar se këto institucione nuk varen financiarisht nga SHBA dhe se qeveria shqiptare është e detyruar të mbulojë çdo vakum financiar. Sipas tij, SPAK dhe Gjykata e Posaçme kanë burime alternative financimi, përfshirë asetet e konfiskuara nga krimi i organizuar, të cilat mund të përdoren për të garantuar funksionimin e tyre.

Ndërsa gazetari Basir Çollaku tregon shumën e donacionit nga SHBA që është fisk 66.574 dollarë, gjashtëdhjetë e gjashtë mijë e pesëqind e shtatëdhjetë e katër për vitin 2024. Rroga vjetore e një prokurori. Të tjerat?!?! Shoqata “Soros” dhe USAID e dinë se ku kanë fluturuar.
Se e bitisët propogandën sikur është bërë qameti. Ndërsa vetëm dy ndërkombëtarëmëdhenj pranë reformës marrin mbi 70 mijë dollarë në një muaj.
Dhe llogjet nuk kanë të sosur ..ndërsa një tufë ojf të majmëruar nga medemek projekte. zhurmonin si zëdhënës të Zotit..Ndërprerja është hetim. Do të mësohet më shumë…

SPAK mbrohet, por pyetjet mbeten

Reagimi i SPAK-ut ka qenë i qartë: institucionet e drejtësisë nuk varen nga financimet amerikane dhe buxheti i shtetit siguron vazhdimësinë e tyre. Megjithatë, mbështetja e SHBA-së ka qenë më shumë sesa financiare – ka përfshirë trajnime, pajisje dhe asistencë teknike përmes OPDAT, ICITAP, FBI dhe DEA. Ndërprerja e kësaj mbështetjeje mund të ketë pasoja afatgjata mbi efektivitetin e hetimeve dhe mbështetjen ndërkombëtare ndaj SPAK-ut.

Çfarë Fshihet pas pezullimit të financimeve?

Trump ka ndërmarrë këtë masë si pjesë e një rishikimi më të gjerë të politikave të ndihmës së huaj, me qëllim që fondet amerikane të përshtaten me interesat e politikës së jashtme të administratës së tij. Por, në rastin e Shqipërisë, ky vendim mund të ketë edhe implikime të tjera:
1. Sinjal për rishikimin e reformës në drejtësi – Ka pasur kritika se SPAK-u është përdorur politikisht dhe nuk ka vepruar në mënyrë të paanshme. Pezullimi i fondeve mund të jetë një mesazh për të rishikuar prioritetet dhe mënyrën se si po zbatohet reforma.
2. Presion mbi qeverinë shqiptare – Qeveria e Edi Ramës është akuzuar për përdorimin selektiv të drejtësisë për të goditur opozitën, ndërsa skandalet brenda mazhorancës nuk janë ndjekur me të njëjtën forcë. Pezullimi i ndihmës mund të jetë një formë presioni për të siguruar më shumë balancë në hetime.
3. Sinjal për SPAK-un dhe drejtësinë shqiptare – Reforma në drejtësi ka qenë një nga kushtet kryesore për integrimin e Shqipërisë në BE. SHBA dhe BE kanë qenë garantët kryesorë të kësaj reforme. Ndërprerja e financimeve mund të shihet si një sinjal se drejtësia shqiptare duhet të tregojë më shumë pavarësi dhe efektivitet.

Fundi i propagandës, fillimi i hetimeve?

Ndërprerja e financimeve amerikane nuk do të thotë ndalim i punës së SPAK-ut, por është një test për të parë sa e pavarur dhe funksionale është drejtësia shqiptare. Nëse SPAK është realisht një institucion i pavarur, atëherë pezullimi i fondeve nuk duhet të ketë asnjë ndikim mbi ecurinë e hetimeve. Por, nëse pas kësaj fshihet një sistem i ndërtuar mbi propagandë dhe interesa të ngushta, atëherë pezullimi i ndihmës mund të nxjerrë në pah probleme të thella në reformën e drejtësisë.

Në çdo rast, ky është momenti për të kërkuar transparencë: ku kanë shkuar fondet e dhëna deri më tani? Kush i ka përfituar? Dhe mbi të gjitha, a do të vazhdojë drejtësia shqiptare të funksionojë siç duhet, edhe pa “oksigjenin” amerikan?

E vërteta do të dalë shpejt në dritë.